Сайт joomix.org
هیپنوتیزم درمانی

هیپنوتیزم كه زمانی در زمره امور غیبی واسرار آمیز به حساب می آمد، اینك در قلمرو بررسی های علمی و دقیق قرار دارد. چنانكه تعریفها و توجیهات مختلفی در این زمینه وجود داردكه به برخی از آنها اشاره می كنیم.

هیچیك از حالات هوشیاری دگرگون، به اندازه هیپنوتیزم بحث برانگیز نبوده است .

در یك نگاه كلی، هیپنوتیزم را می توان حالت پاسخدهی شدیدی دانست كه هیپنوتیزم كننده در یك شخص ایجاد می كند . هیپنوتیزم كه زمانی در زمره امور غیبی واسرار آمیز به حساب می آمد، اینك در قلمرو بررسی های علمی و دقیق قرار دارد.البته هنوز مثل سایر حوزه های  پژوهشهای روانشناختی در این زمینه نیز مجهولاتی وجود دارد. چنانكه تعریفها و توجیهات مختلفی در این زمینه وجود داردكه به برخی از آنها اشاره می كنیم:

تئوری تلقین پذیری مفرط

امروزه تا حدود بسیار زیادی به اثبات رسیده است كه رابطه كاملا مستقیمی بین تلقین و هیپنوتیزم پذیری وجود دارد. هرچه شخص تلقین پذیرتر باشد ، سریعتر و كاملتر هیپنوز می گردد. در حالت هیپنوز تمركز نسبت به تلقین یا مطالب خاصی كه از سوی درمانگر ارائه می شود زیادتر شده و دامنه توجه به تلقین یا كلمات هیپنوتراپ شدیدتر می گردد.

تئوری طرد نسبی

طبق این نظریه انسان دارای دو ضمیر آگاه وناخود آگاه است. ذهن ناخوداگاه انسان قادر به استدلال استقرایی نیست وفقط به صورت قیاسی به تفكر و نتیجه گیری می پردازد. این دو ذهن یا ضمیر در هر شرایطی دركالبد فرد وجود دارد. در حالت هیپنوز،  ذهن خودآگاه مجبور به عقب نشینی می گردد تا ذهن ناخود آگاه با پیشروی و امكان بروز داشته های خود برای هدف از پیش مشخص شده ای نظیر درمان یا تغییر عادات و افكار، جانشین آن گردد .]همچنین درنتیجه ارائه تصاویر تازه به ناخودآگاه كه بر اساس استدلال قیاسی فرد درحالت هیپنوز و بوسیله تراپیست صورت می پذیرد، این امكان فراهم می شود كه چارچوب های تازهای برای نگاه كردن فرد به واقعیات پیرامونی در درون وی طرح ریزی شده و احساسات قدیمی و ناخوشایند كه از آن افكار سرچشمه می گیرند واپس زده شوند.[

تعریف هیپنوتیزم از دیدگاه  افراد مختلف

برای آشنایی بیشتر با ماهیت هیپنوتیزم بد نیست كه به چند تعریف از آن اشاره كنیم :

- ارنست نولر: "هیپنوتیزم  علمی است كه به وسیله آن وجدان طبیعی سوژه بر وجدان نهایی و فوق طبیعی آن تاثیر می گذارد. این خاصیت در جمیع اشیاء عالم وجوددارد .لكن كیفیت آن در انسان به حسب استعداد او وسرشت متفاوتش فرق میكند."

- لغت نامه قوانین بلاك:" هیپنوتیزم علمی است كه در درك ورفتار افراد به كمك دوعامل اثر میگذارد.یكی استفاده از قوانین تلقین پذیری ودیگری رسیدن به حالتی به نام خلسه هیپنوتیزمی."

- دكتر هیلگارد: "هیپنوز یك نوع گسست در هوشیاری می باشد و نوعی خیالبافی معطوف به هدف است."

- دكتر كاپلان: "هیپنوز، حالت یا شرایطی است كه شخص می تواند به تلقینات مناسب وهدفمند كه در تعامل با مراجعین پایه ریزی می شود پاسخ دهد. این حالت با تغییراتی  درادراك، حافظه و خلق فرد همراه است."

- دكتر هربرت اشپیگل:" دردامنه آگاهی انسان، اگر حالت آگاهی روی  یك خط نمایش داده شده باشد ، در یك انتهای یك طرف از این خط حالت اغماء یا بیهوشی كامل و در انتهای دیگرش هیپنوز یا تمركز زیاد قرار دارد. در واقع حالت خلسه یا ترانس یك باریكه یا نوار از حالت تمركز وتجمع وضع آگاهی و توجه انسان است كه بسیاری از محركات غیر مرتبط محیطی را حذف می كند."نمودار زیر این تعریف اشپیگل از هیپنوتیزم را توصیف می كند:

حالت هیپنوتیزم ـــــ هوشیاری عادی______ حالت اغما
(تمركز زیاد )         ( آگاهی معمولی )            ( بیهوشی )

دكتر رافایل رودز :"در حقیقت هیپنوتیزم شامل یك احساس تمركز شدید موضعی، همراه با كاهش میزان آگاهی نسبت به محیط واقعی اطراف و محرك های مختلف آن است كه شامل یك شرایط گذرای عصبی تعدیل یافته به كمك تحریك سیستم عصبی سمپاتیك یا پاراسمپاتیك می باشد."

پروفسور هیوزبنت:" قسمتهای مختلف مغز ، هر یك انجام كار و وظایفی را بعهده دارند .در هنگام هیپنوتیزم، فعالیت قسمتهای دیگر مغزكه به اندیشه های مختلف توجه دارند ، كاهش محسوسی پیدا كرده و فقط یك فكر و موضوع برای تمركز سوژه باقی می ماند و آن توجه و تمركز به فكری ا است كه در قالب تلقینات هدفمندی به فرد القا شده و مبنای تغییر نوع استدلالات ذهنی او از استقرایی به قیاسی می شود."

برخی از تئوریها و مكانیسمهای هیپنوتیزم:

هیپنوتیزم همواره به عنوان یك معما مطرح بوده و آن رابه عنوان یكی از هفت شگفتی دانش روانشناسی به حساب آورده اند كه تا كنون دانشمندان بسیاری را  به میدان مبارزه علمی برای كشف حقیقت خود طلبیده است و هر كسی بنا بر دیدگاه خود برداشتی از این پدیده و فرایند داشته است .

اگرچه تا كنون زوایای علمی بسیاری از پدیده های هیپنوتیزمی كشف شده ولی هنوز هم تقریبا تئوری جامع و گویایی برای توجیه تمام پدیده های هیپنوتیزمی وجود ندارد . مكانیسمهای نوروفیزیولوژی و سایكوفیزیولوژی در عین پیچیدگی و ابهامات زیادی كه در آنها وجود دارد، تا كنون سر منشاء تعالی بسیاری از زمینه های علمی جدید بوده است. بر این اساس ، در اینجا اشاره ای كوتاه به تئوریهای مطرح شده  تخصصی در مورد هیپنوتیزم می كنیم :

1. Hynosis as a conditioned process leading to sleep

هیپنوتیزم به عنوان فرایند شرطی منجر به خواب.

پاولف دانشمند بزرگ علوم روانشناختی ،هیپنوتیزم را به عنوان مرحله ای از مراحل خواب توصیف كرده و ضمن بیان این نظریه چنین می گوید كه در هیپنوتیزم یكpartial sleep ""داریم و عمیق تر كردن نواحی مهاری لوكالیزه شده روی كورتكس مغز، ایجاد درجات متفاوتی از هیپنوز می كند.]در واقع از منظر پاولوف، حالت خواب در بدن به تدریج پیشرفت كرده و كانون های فعالی تا به خواب رفتن كامل فرد ، مسئول هدایت وكنترل حالت های بین خواب و بیداری است كه به آن هیپنوتیزم گفته می شود.[

2. Theories based on changes in cerbral physiology

تئوری هایی كه بر اساس تغییرات در ساختار مهاری مغز بنا نهاده شده است.

این گروه از نظریات كاملا بر اساس دیدگاه نوروفیزیولوژی مغز پایه ریزی شده و حالت هیپنوتیزم را از زاویه رویكرد عصب شناسی مغزی توجیه می كند. تئوریهایی نظیر مهارسلولهای گانگلیونی مغز ، مهار یكسری از فانكشنهای مغزی و تحریك گروهی دیگر بخشها ، شیفت CNS به سمت سیستم وازو موتور ، تمركز یا تجمع محركهای مركزی  و احاطه شدن آنها با نواحی مهاری . ] مثلا هایدن هین معتقد است كه‌ :" حالت هیپنوتیزم در اثر از كار افتادن موقتی سلولهای كرتكس مغز بواسطه وانهادگی كامل و تغییر امواج مغزی بوجود می آید ." [

3.Hypnosis as a state of hypnosis

هیپنوتیزم به عنوان حالت هیپنوتیزم

]در این نظریه حالت هیپنوتیزم به عنوان حالتی مستقل و منحصر به فرد در فضای روانی انسان مورد مطالعه قرار گرفته ودر همین چارچوب، غالبا به آزمون و مشاهده پدیده های هیپنوتیزمی و شرایط و محدودیت های آن بر اساس فیدبك های واقعی افراد در این حالت پرذاخته می شود.[

4.Atavistic theory or Immobilization theory

نظریه شباهت به نیاکان یا عدم تحرک

]این نظریه بیان می كند كه توانایی هیپنوتیزم پذیری انسان، نوعی رفلكس طبیعی برای ایجاد سكون و ایستایی در اوست كه بوسیله برخی از عوامل فیزیكی ونمادهاو واژگان منجر به كاهش حساسیت های محیطی می شود و از سنخ همان فرایندی است كه در سایر جانداران وحیوانات به عنوان یك مكانیسم دفاعی طبیعی برای محافظت كردن از خود در برابر خطرات وترسها مورد استفاده قرار میگیرد .چنانكه مثلا پاولوف معتقد بود كه تنها راه زنده ماندن غالب حیوانات توانایی بی حركت ماندن آنها در برابر قوه خطر به منظور فرار از تشخیص داده شدن است.این نظریه بیان می كند كه در انسان نیز چنین توانایی وجود داشته و تفاوت در عوامل ایجاد آن و شكل بروز آن می باشد كه حالت هیپنوتیزم و جذبه یكی از مظاهر ان است. با این حال این نظریه تئوری جامعی برای چگونگی وقوع حالت هیپنوز در انسان و توجیه بسیاری از پدیده های منحصر به فرد آن نیست.[

5ideomotor activity theory.

تئوری ایدئوموتور

(در مورد پدیده ایدئوموتور و توضیحات آن به بخش واژگان و اصطلاحات همین سایت مراجعه بفرمایید.)

6.The dissociation theory

نظریه تفکیك یا انفكاك

]یكی از اجزای اصلی و پذیرفته شده  ایجاد حالت هیپنوتیزم در انسان پدیده انفكاك است كه به كاهش آگاهی محیطی انسان در اثر تمركز شدید وی بر روی تصاویر ذهنی یا افكار خود اشاره دارد. نظیر آنچه در مثلا یك كلاس درس و هنگام گوش دادن به كلام معلم روی می دهد و اغلب ما آن را تجربه كرده ایم.در این حالت با وجود آنكه ما به كلام معلم گوش می دهیم و حتی به او چشم دوخته ایم، اگر ذهن ما بر روی تصاویر دیگری نظیررویدادهای پس از مدرسه یا خاطرات گذشته تمركز پیدا كند و معلم كلاس، پرسشی از ما از آنچه در این بین در حال تدریس آن بوده است به میان آورد، غالبا قادر به ارائه پاسخ مناسب درباره آن نبوده یا در خوش بینانه ترین حالت تنها كلیات را  به خاطر می آوریم . در واقع بااینكه در تمام این مدت صدای معلم را شنیده و در كلاس درس حضور داشته ایم ،ادراكی از آن صداها نداشته و تنها به آنچه حقیقتا می خواستیم، یعنی تصاویر تداعی شده ذهنی و ندای درونمان گوش داده و تمركز كرده بودیم. در مورد پدیده انفكاك و توضیحات بیشتر درباره آن نیز می توانید به بخش واژگان و اصطلاحات همین سایت مراجعه بفرمایید.[

تئوری هایی كه در زمینه مكانیسم هیپنوتیزم و الگوهای ایجاد آن مطرح شده است بیش از موارد فوق بوده و بسیاری از تئوریهای دیگر نظیر موارد زیر نیز در این زمینه حائز اهمیت است كه می توانید مشروح آنها را به انضمام توضیحات تكمیلی درباره نظریات فوق، در بخش مقالات تخصصی مطالعه بفرمایید.

7.The role playing theory

نظریه ایفای نقش

8.Hyper suggestibility theory

نظریه تلقین پذیری شدید

9. Trance as Motivated Involvement

خلسه به عنوان انگیزه مشارکت

10. The Regression Theory: Psychoanalytic Concepts:

تئوری رگرسیون یا بازگشتی كه به روانكاوی مفاهیم می پردازد

11. Altered State of Consciousness Theory

تئوری حالت تغییر یافته آگاهی

12. Psychophysiological Theories

نظریه روانشناختی

13. Psychosomatic Theories

نظریه های طب روان تنی

14. Informational Theory

نظریه اطلاعاتی هیپنوتیزم

آنچه  در این میان مسلم است این است كه هیپنوتیزم بوسیله یك مكانیسم تنها قابل توصیف نیست  ودر واقع هر تئوری یكی از جنبه های آن را بیان می كند . هیپنوتیزم حتی از دیدگان نظریه كوانتوم نیز پنهان نمانده است و اخیرا طرفداران این نظریه نوین تلاش می كنند تا به توجیه زوایای ناپیدای پدیده های هیپنوتیزمی از دیدگاه خود بپردازند.

نظریات و تئوریهای تاریخی هیپنوتیزم

همچنین عمده نظریاتی كه بر اساس سیر تطور هیپنوتیزم، به دلایل پیدایش آن می پردازد عبارتند از:

نظریه مغناطیس حیوانی

دکتر آنتوان مسمر کاشف این نظریه و پیراوانش معتقدند که ، دلیل خواب هیپنوز و پیدایش این حالت در شخص ، اثر نیرویی است که از بدن هیپنوتیزور و به خصوص دستهای او خارج می‌شود. به عقیده مسمر کائنات را امواجی فرا گرفته که این امواج در انسان نیز به وفور یافت می‌شود – مانند كره زمین كه دارای دو قطب مغناطیسی شمال و جنوب است- و اگر این امواج از جسم انسانی به جسم انسانی دیگر وارد شود، می‌تواند بسیاری از امراض را كه در حقیقت از به هم خوردن تعادل امواج مغناطیسی بدن حاصل شده است،نظم بخشیده و درمان کند. وی که این امواج را مغناطیس حیوانی نامیده معتقد بود که وجود این سیاله ها در همگان یکسان نیست و همه کس قادر نخواهد بود آن را مهار کرده و از آن استفاده نماید.

نظریه چشم دوختن به نقطه نورانی

دکتر برید ، وین هولت و پیروانشان کاشف این نظریه بودند. آنها معتقد بودند که نگاه مستمر و یکنواخت بر شیی نورانی ، اعصاب چشم را خسته می‌کند و این عمل موجبکاهش فعالیت اعصاب مرکزی گشته و در نتیجه شخص در حالت هیپنوز قرار می‌گیرد. برید بر این باور بود که در حالت هیپنوز ، مغز آدمی مجذوب یک فکر می‌گردد ، طوری که سایر افکار و محرکها روی آن تاثیر ندارد .بنابراین وقتی یک فکر تقویت شد، سایر افکار را تحت‌الشعاع قرار داده و موجب توقف سایر فعالیت‌ها خواهد شد.

نظریه تلقین

امیل كوئه و پیشگامان این نظریه می‌گویند که هیپنوتیزم مجموعه‌ای از تلقین و تلقین به نفس می‌باشد. تلقین، القای فکری است که به طور ناخودآگاه از قوه به فعل در می‌آید. تلقین ، ایجاد یک حالت روانی خاص در فرد است که اثرات تصوری را به عنوان واقعیت ادراك كرده و ]در صورت عدم مغایرت با وجدانیات خویش [قبول می‌کند. تلقینات در واقع ناشی از القای افکار در افراد و تمایل درونی به اعمال و حرکاتی است که باعث عکس العمل‌های تحریکی در افراد می شود.


راه‌های ایجاد تلقین می‌تواند،
محرک‌های یکنواخت مانند نوازش بدن و یا محرک‌های قوی مانند نور شدید و یا صداهای ناگهانی باشد، که روی اعصاب تاثیر می‌گذارند. در این نظریه ،هیپنوتیزم به منزله یک حالت تمرکز شدید مغزی تعریف می شود. بدین معنا كه در حالت عادی و هوشیاری معمولی، مغز افکار زیادی را در خود داشته و تداعی می كند. ولی در حالت تمرکز هیپنوز ، هوشیاری مغز به صورتی عمل می كند كه اطلاعات و مطالبی را كه به آن تلقین می کنیم، وارد بخشی از مغز می شود كه مسئول برنامه ریزی های ذهنی ماست و اعمال ورفتار انسان را هدایت می كند. در چنین حالتی و تحت خواب هیپنوز عمیق ،افكار و تلقینات می تواند تا آنجا بر روی فرد اثر گذار باشد كه حتی هیپنوتیزم شونده ممکن است شدیدترین دردها را نیز احساس نکند.

نظریه پاولوف در هیپنوتیزم

این نظریه ، یکی از علمی‌ترین نظریات در زمینه هیپنوتیزم است. ایوان پاولوف فیزیولوژیست و عصب شناس روس معتقد بود :" بروز حالت خواب در اثر منع حفاظی است كه در سراسر نیمكره های مغز منتشر میشود و تا حد معینی در مغز پائین می رود ."

براساس این نظریه حالت خواب در سراسر نیم کره‌های مغز منتشر می‌شود این پدیده بهطور ناگهانی صورت نمی‌گیرد و کانونهای فعال و بیداری همچنان در مغز باقی می‌مانند که باعث ایجاد حالتی بین خواب و بیداری می‌شود و همین نقاط بیدار است که ارتباطی بین فرد و هیپنوتیزم کننده ایجاد می‌کند.

در این نظریه شخص هیپنوتیزم شونده مانند کسی است که به طور طبیعی به خواب رفته ولی به دلیل وجود نقاط بیدار در مغز ، سخنان عامل را می‌فهمد و نسبت به تحریکات و جریانات خارجی ، بی توجه اما هوشیار است .

نظریه میلتون اریكسون

]میلتون اریكسون وتئوریهای منحصر به فرد و نوآورانه اش در هیپنوتیزم درمانی و تكنیك های القایی، خود به تنهایی یك فرهنگ مستقل در دانش هیپنوتیزم محسوب شده و برای تشریح كامل ابعاذ آن باید در مقالات جامع دیگری بدان بپردازیم. چه آنكه امروزه تئوریها ،تفكرات و شیوه های درمانی او در سراسر كلینیك ها و مدارس هیپنوتراپی جهان ،رویكرد مسلط و غالب بوده و به سبب نگاه تازه اش و هماهنگی و تركیبش با سایر رویكردهای روانشناختی در عمل بیشتر بدان پرداخته می شود.شاید از این روست كه یافته های وی فراتر از حد یك نظریه بوده و به آن "مدل اریكسونی"در هیپنوتراپی نیز گفته می شود.

اما آنچه به اختصار در این زمینه می توان گفت آن است كه از دیدگاه وی، خلسه و هیپنوتیزم حالتی است كه در آن یادگیری وآمادگی برای تغییر كردن از سوی افراد به شدت افزایش پیدا كرده و شبیه حالت مجذوب شدن در انسان است كه باید هنرمندانه و ناخودآگاه بوسیله هیپنوتراپیست در او ایجاد شده و در لحظه مناسب، پیام اصلی در ذهن فرد با قدرت تمام بارگذاری شود.

هیپنوتیزم از دیدگاه وی حالتی طبیعی است كه هركسی می تواند آن را تجربه كند و بیش از هر چیز (حتی ریلكس شدن و آرامش) به نمادها،تصاویر ذهنی و طرحواره هایی مربوط است كه از پیرامونمان در ذهن ما تفسیر می شود.

وی به بار معنایی  پنهان شده در ورای كلمات و قدرت منحصر به فرد هریك آنها تاكید می كرد واز این رو گاه برای نوشتن متن تلقینات هر یك از مراجعین خود زمان زیادی را اختصاص می داد. به عقیده او تغییرات رفتاری زمانی موثر واقع خواهد شد كه به جای تكیه بر تلقینات وتكرار یكنواخت آنها یا حتی وارسی خاطرات گذشته فرد ،درمانگر بر اساس تكنیك های استراتژیك كه نیازمند تسلط و خلاقیت ویژه ای در مراحل درمان و تعامل با مراجعین است، بر روی انگاره های كنونی ناخودآگاه او كه اغلب بازبینی مجدد ارزش ها و چارچوب های داوری او را شامل می شود، تمركز پیدا كرده و او را به یك پرسش و پاسخ درونی در حالت هیپنوتیزم وادارد كه می تواند بدون القای سنتی حالت هیپنوتیزم انجام شده و حتی عمده این تغییرات در یك فرایند چالشی فرد با خود ، پس از جلسه درمان آغاز سده و ادامه پیدا كند.

در واقع از منظر اریكسون آنچه بیش از آرمیدگی و تمركز محوری، لازمه ایجاد هیپنوتیزم در افراد است، ایجاد آمادگی در افراد، برای تغییر و انتظار مثبت از درمان هیپنوتیزمی بوسله برقراری یك راپورت مناسب با مراجعین است.

او برای تحقق این منظور از شیوه های خارق العاده ای بهره می برده است كه بعدها بوسیله شاگردانش تدوین، تكمیل و نامگذاری شده اند. "قصه درمانی " یكی از مهمترین این شیوه هاست.[

(در مورد نظریات و تئوریهای تاریخی هیپنوتیزم و توضیحات بیشتر درباره آن می توانید بهبخش تاریخچه هیپنوتیزم همین سایت مراجعه بفرمایید.)

 


با تشکر و سپاس از همراهی شما با وبسایت هیپنوتیزم ایران
همیشه با مطالب جدید در انتظار شما هستیم
من دکتر جمالیان هستم
و بازدید از کارنامه کاری اینجانب که حاصل سالها تحقیق و فعالیت اینجانب در زمینه هیپنوتیزم و روان درمانی می باشد باعث خرسندی است.

برای مشاهده می توانید از منوی وبسایت قسمت معرفی استفاده نمایید.

Jasmine Rose Profile

دکتر رضا جمالیان

با سلام در وبسایت هیپنوتیزم ایران تلاش بر بهبود و ارائه دستاورد های و تجربیات اینجانب در زمینه هیپنوتیزم درمانی و علوم مرتبط شده است.
امیدوارم همیشه همراه ما باشید.
 
создание веб сайтов в Коростене