Сайт joomix.org
مقالات
images/iacf2nn.jpg

 

گرد آوری : دکتر رضا جمالیان

آنچه که دکترویلیام سارجنت نمی دانست

ولی استاد دکترمحمد معین به خوبی می دانست ؟

درجستجوی یک نوشابۀ آئینی

دکتر ویلیام سارجنت ، پزشک ، روانپزشک و روانکاو معاصر که به پاس تألیفات گرانقدر او درزمینه ی شناسائی نحوۀ عملکرد مغز ، پیدا کردن راههائی ساده و کاربردی برای مقابله با ناراحتیهای روانی جنگ و ... برای مدت 25 سال عنوان و مقام پرافتخار دبیری اتحادیه انجمن های روانپزشکان کشورهای مختلف جهان را به عهده داشته است ، سفرهائی به بیشتر کشورهای جهـان از جمله مناطق بسیار عقب مانده از لحاظ فرهنگی داشته است . یکی از نکات شگفت انگیز درکتابهای او اشاره های صریح و دقیق او به مضامین فرهنگی ایران است . دراین نوشته ، دکتر ویلیام سارجنت به سابقه ی چند هزارساله اقوام آریائی [ هند وایران ] به کاربرد برخی از مواد داروئی ـ با معنای قدیمی دارو یعنی ترکیبات حاصله از دار و درخت یا به اصطلاح داروهای گیاهی ـ می پردازد که این ترکیبات در قالب و ترکیب نوشابه های غیرالکلی و غیراعتیاد آور درمراسم آئینی و فرقه ای به کار می رفته و هنوز به کار می روند . مطالب زیر ، عیناً قسمتی از فصل 8 از کتاب روحهای تسخیر شده است و بیانگر این مطلب است که در هزاران سال پیش عده ای از انسانها برای نزدیک شدن به خدایان [ به باورخودشان ] تا مراحل تسخیر روح توسط خدایان و رسیدن به وحدت با آنان پیش می رفته اند و اینک ترجمه ی متن :

* * *

« از هزاران سال پیش ، بشر برای تسخیر روحش توسط خدایان و ارواح از برخی از مواد شیمیائی استفاده می کرده است . اگر در هزاران سال پیش درمتن تشریفات آئینی ، ساحرانه و عارفانه از این مواد استفاده می شده ، بعداً دعاوی و بهانه های دیگری برای مصرف غم انگیز و مصیبت بار این مواد درعصر ما به آنها اضافه شده که رسیدن به دانشهای فوق بشری ، الهامات شاعرانه ، افزایش خلاقیتهای هنری و ... در این محدوده قابل ذکر است . هنوز در بسیاری از نقاط جهان بهانه برای عده ای از مصرف کنندگان این مواد ، تسخیر روحی توسط نیروهائی است که در مکتب و آئین آنها این نیروها بسیار نیرومند و فوق طبیعی تلقی می شوند .

کسانی که این روزها در غرب از حشیش و ترکیبات LSD استفاده می کنند ، به ندرت از تاریخچه و سابقه ی مصرف این مواد و ترکیبات داروئی دیگر و هدف از کاربرد آنها در هزاران سال پیش آگاهی دارند . در قدیمی ترین سروده های ودا [ کتاب مذهبی بسیار قدیمی هندیان که تقریباً دوران پیدایش آن مساوی با کتاب اوستاست ] . مطالب زیادی در تحسین و ستایش از یک نوشابه ی غیرالکلی به نام سومه یا سوما آمده است که درمیان آنها چنین عناوینی به چشم می خورند : سلطان گیاهان ، دارای قدرت مطلق یا نامحدود ، شفا بخش تمام زخمها ، بخشنده ی جاودانگی ، با مصرف آن ، فرد به آسمانها می رسد و به مقامات فوق انسانی دست پیدا می کند . نوشابه ای که درخود مقامات و درجات فوق طبیعی داشت ...

به احتمال زیاد ، شاید در اصل یک نوع قارچ مانند آمانیتا موسکاریا درترکیب این نوشابه ی آئینی وجود داشته است . فرقه ی مرموز تانتریک و بسیاری از فرقه های عارفانه هندی از این ترکیبات برای نشئه ، خلسه ، روشن شدن و ... استفاده می کرده اند .

گوردون واسون درکتاب تألیفی خویش با نام قارچهای آسمانی ، چنین به تاثیر یکی از آنها پس از نوشیدن در یک محفل عارفانه می پردازد : « ... و لحظاتی پس ازمصرف آن ، حرکات تند و موزونی در آنان پدید آمد که با سرود خـوانی همـراه بود . در این رقـص دیوانه وارکه با آهنگ تند طبلها همراهی می شد ، آنها به تدریج کلاه و تکه های لباس خود را به هرگوشه و کناری پرتاب می کردند و به نفس و عرق افتادند و در شرایطی که به شدت خسته و فرسوده شده بودند ، بیهوش در گـوشه ای به زمین افتادند و مـانند مــرده هائی بی حرکت به خواب عمیقی فرو رفتند ...


واسون به شرح ملاقات سیاحی به نام کاپک با یک مبلغ مسیحی در منطقه ای از سیبری می پردازد که با این مقدمات به او پیشنهاد خوردن قارچی می شود . « ... من فقط می توانم به آثار معجزه آسای آن اشاره و تاکید کنم ... آن به طور حتم با ارزش ترین محصول طبیعت است ... » کاپک پس از شنیدن آثار شگرف و شایستگی های فراوان آن ، نیمی از یک تکه قارچ را می خورد و سپس :

« رویاها و دیدارها یکی بعد از دیگری پدید می آمدند ... من خودم را درهمان شرایطی دیدم که قبلاً در خلسه های هیپنوتیزمی دیده بودم ... به نظرم می آمد که علاوه بر احساس رؤیت پدیده های فوق طبیعی ، باور زیادی هم به آنها پیدا کرده بودم ... درجریان گذر از آسمانی به آسمانی دیگر ، پس از مدتی صدای کشیش را شنیدم که با مهربانی مرا به بیداری برای شرکت در مراسم مذهبی اعتراف به گناهان دعوت می کرد ... در آن شرایط برگشت به زمین ، من از دالانها و تونلهائی از گل عبور می کردم ... زمانی که او به دعا و طلب مغفرت برای من می پرداخت ، من سخنان او را مانند سرودهائی آسمانی می شنیدم ... »

آنچه که درگزارش فوق از کارهای این مُبلغ مسیحی یاد می شود ، ادامه دهنده اعمال شمن هاست که هزاران سال است در پهنای جهان به این نوع کارها ادامه می دهند ، ولی اینکه گروههای مسیحی دراین منطقه تحت تاثیر این قارچها قرار بگیرند ، داستان پیدایش مذهب یا فرقه ی جدیدی است که با عنوان PEYOTISM ازترکیب عقایدی از آئین مسیح با باورها و مراسم فرقه ای سرخپوستها از حدود سالهای 1870 شکل گرفته است و در میان سرخپوستان آمریکای شمالی ـ مکزیک و کالیفرنیا ـ و دربومیان قسمتهای شمالی سیبری پای گرفته و گسترش یافته است . در عرفان سرخپوستی با استفاده از قارچهای چتری سمی ـ داتورا استرامونیوم ـ با نام محلی سیب تیغی و با عنوان عرفانی گوشت خدایان در قالب مراسم فرقه ای و با دود کردن تکه هائی از استرامونیوم در چیق سرخپوستی همراه با تنباکو ... به حال و هوائی می رسیدند و می رسند که با عناوین رویتهای نشئه آور ، پرواز به آسمانها در ( سفرهای خوب ) و رفتن به اعماق زمین و رؤیت دیوان و عفریت ها در ( سفرهای بد ) از آنها یاد می شود . دانشمند بزرگ فرانسیس هکسلی معتقد است که در گذشته ها کاربرد قارچهای آئینی که غالباً با پرواز به آسمانها و گذر از طاق نصرتهائی از گل همراه بوده ، بسیار بیشتر از حالا بوده است . قبایل بیابانگردی که بعدها عنوان آریائی پیدا کردند و قسمتی از آنها در هند و ایران مستقر شدند ، احتمالاً با فرهنگ شمنی و استفاده از نوشابه های تخیل زا درمراسم آئینی آشنا بوده اند . » و از 6 طایفه آریائی یا مادی اولیه که بعدها از اینجا به ایران مهاجرت کردند ، یک قبیله را شمن ها یا مُغها را تشکیل می دادند ، خاطرات پرشکوه آنها از سفرهــای شمنی از سیبری و شــمال تــاجــیکستان ( ایرانویچ ) به هند و ایران هم منتقل گردید .

و اگر دکتر ویلیام سارجنت معنی واژه ی سنسکریتی سومه یا معادل اوستائی آن یعنی هومه را نمی دانست ، استاد فقید ادبیات و فرهنگ فارسی به صورت شگفت انگیزی در توصیف و معرفی آن پرداخته است . گشت و گذار خود را با دیدار از فرهنگ 6 جلدی معین شروع می کنیم :

از سومه تا نوشدارو

در فرهنگ معین ، چند لغت به اینصورت معنی شده است :

نوش : [ = یا انوشه = بی مرگ ، جاوید ]

هوم : درختچه ای از تیره مخروطیان ... از این گیاه و سایر گیاهان این تیره که بنام علمی افدرا خــوانده می شوند ، الکالوئیدی به دست می آید ... آریائیان قدیم گیاه مزبور را مقدس می دانستند ... و بر آن بودند که شیرۀ آن گیاه روح را فرح می بخشد ... این نوشابه خدایان را قوی دل و مسرور و حس جنگجوئی آنها را تهیج می کند . مخصوصا ایندره ( رب النوع رعد ) در هند از این مسکر بسیار می آشامد و پس از آن هیچ قوه ای قادر نیست که در برابر آن مقاومت ورزد ...

نوشدارو و هوم در لغت نامه ی دهخدا

* معجونی است شیرین مزه و مفرح قلب و مقوی معده و دوائی است که دفع جمیع آلام و جراحتها کند .

* داروی بی مرگی . داروی نوش . داروی حیات بخش .

* درختی شبیه به درخت گز ... پارسیان زردشتی در وقت زمزمه ( خواندن دعا ) در دست گیرند .

* هوم نباتی است ... گل آن زرد و تیره و شبیه به یاسمین ... و به عربی به آن هوم المجوس هم می گویند .

* هوم المجوس . به فارسی مرانیه ... شبیه به یاسمین [ زردشتیان ] آنرا درعبادات خود به کار برند .

واژه سنسکریت سومه و لغت اوستائی هومه یا هئومه

استــاد فقید دکتـرمحمد معین در رساله ی پژوهشگرانه خـویش برای اخـــذ اولین مورد دکترای ادبیــات فــارسی تــحت عنــوان « مزدیسنا و ادب فارسی » می گوید : آریائیان با ساده دلی و تمایل به خدا پرستی ، خود را آنقدر به خدایان نزدیک می دانستند که برای آنها غذا و نوشابه هم تهیه می کردند . از جمله به قول استاد :

مخصوصاً این اثر [ قوت گرفتن خدایان از غذاها و نوشابه ها ] در شیرۀ گیاه مقدس سومه SOMA یا هئومه که روح را فرح می بخشد موجود است . این نوشابه خدایان را مسرور و قویدل ساخته و حس جنگجوئی آنان را تهیج می کند...که بر دشمنان غلبه نمایند .

... این گیاه کوهستانی ـ سومه ـ دارای ساقه ی نــرم و پــرالــیاف است و شیــرۀ سفــید رنــگ آنرا درکتــب طبی « هوم المجوس » گویند .

در زیر نویس نوشته های استاد ، به نقل از دو دانشمند گیاه شناس ، نام علمی این گیاه را افدرا ولگاریس و مادۀ عامله آنرا افدرین

اعلام شده که درعصر ما هم افدرین در پزشکی و دارو سازی مصرف دارد و هم در ترکیبات مواد تخیل زا . در یک کتاب طبی معروف طب سنتی با نام آشنای تحفۀ حکیم مومن نوشته شده که مقداری کم از شربت حاصله از گیاه هوم المجوس موجب انبساط و نیرو افزای فکر ومقادیر زیاد آن موجب زوال هوش و کسالت می شود و چه بسا اتفاق می افتد که به واسطه ی شدت تهیج موجب جنون می گردد . به جا فرموده شاعر شیراز :

صوفی ارباده به اندازه خورد نوشش باد

ورنه اندیشه ی این کار فراموشش باد

در ادامه ، استاد معین به نحوه یا چگونگی تهیه این شربت می پردازد و می فرمایند :

« عصاره این گیاه را می جوشانند ، به حدی که دارای رنگ شود . استعمال این مایع در مراسم قربانی یکی از کهن ترین و بهترین رسمهای عبادت آریائی است . این نوشابه را روی آتش [ و خاک به عنوان عناصر اربعه که مورد احترام بودند ] می ریختند ... که سبب اشتعال می شد .

[ اگر شراب خوری قطره ای بریز به خاک

از آن گناه که نفعی رسد به غیر چه باک ]

نتیجه گیری پایانی

* به باور اینجانب ، شربت سومه یا هومه یک نوشابه ی غیرالکلی و غیراعتیاد آور که در ترکیب آن موادی شبیه به افدرین است که این ماده محرک سیستم عصبی فوقانی یا مغز است . در شرایط کنونی ، در ترکیب نوشابه های گازدار یا کولاها و درترکیب شکلاتها و کاکائو هم چنین ترکیباتی محرک وجود دارند و این مواد در تمام نقاط جهان به صورت عادی و قانونی مصرف می شوند .

* از لحاظ فرهنگی و تاریخ پزشکی ، به باور اینجانب که متکی بر صحبت با چند نفر از افراد زردشتی است ، در برخی از مراسم آئینی هنوز موبد برای تقویت معده و روحیه ، قطراتی از این نوشابه ی غیرالکلی و غیراعتیاد آور را به برخی از افراد می دهد .

* به باور شخص اینجانب که می تواند خطا هم باشد ، نوشدارو یا انوشه دارو با سومه همسانی زیادی داشته و دارد . این دارو شبیه به سومه احساس قدرت نامحدود ، عمرابدی و درمان تمام زخمها را می داده است .

* برخی از مهاجران یا مسافران افغانی ، به وجود نوشابه سوم در برخی از فروشگاههای گیاهان داروئی در افغانستان اشاره داشتند .

* اینجانب مطالب بالا را مجموعه ای از خوانده ها و شنیده ها می دانم که مانند هر شایعه ای می توانند درست یا نادرست باشند . تحقیق در این زمینه ها از لحاظ فرهنگی و تاریخ پزشکی و دارو سازی ممکن است بسیار مهم بوده باشد .

* با توجه به اطلاعات زیاد حافظ از تاریخ و فرهنگ ایران ، به باور من مطالبی که در یکی از ساقی نامه های حافظ مشاهده می شوند در مقایسه با مطالب این نوشته کاملاً در وصف محلول غیرالکلی سومه یا انوشه دارو است و با خواص داروئی یا فارماکولوژیک نوشابه های الکلی که حافظ با عنوان « ام الخبائث » هم از آن یاد کرده ، قرابتی ندارد . در آن ساقی نامه این عناوین برای « آن می » که از ساقی می طلبد آمده است :

فزاینده کرامت ، آورنده کمال ، کیمیای فتوح ، دهندۀ عمر نوح ، دهندۀ عمر دراز ، آگاه کننده از تمام اسرار عالم ، حتی به شیر قدرت بیشه سوزی می دهد ، قدرت رفتن به فلک و به هم زدنِ نظم آن ، دادن بخوری به آتش تا مشام خرد را تا « ابد » خوش کند . این توصیفات از خواص « آن می » که جناب حافظ عزیز بالابه و التماس آنرا از « ساقــی » می طلبد ، بهیچ صورت با می انگوری تشابهی ندارد ولی با نــوشابه ی غیر الکلی سومه یا انوشه دارو تشابه و همسانی زیادی دارد .

 


با تشکر و سپاس از همراهی شما با وبسایت هیپنوتیزم ایران
همیشه با مطالب جدید در انتظار شما هستیم
من دکتر جمالیان هستم
و بازدید از کارنامه کاری اینجانب که حاصل سالها تحقیق و فعالیت اینجانب در زمینه هیپنوتیزم و روان درمانی می باشد باعث خرسندی است.

برای مشاهده می توانید از منوی وبسایت قسمت معرفی استفاده نمایید.

Jasmine Rose Profile

دکتر رضا جمالیان

با سلام در وبسایت هیپنوتیزم ایران تلاش بر بهبود و ارائه دستاورد های و تجربیات اینجانب در زمینه هیپنوتیزم درمانی و علوم مرتبط شده است.
امیدوارم همیشه همراه ما باشید.
 
создание веб сайтов в Коростене